Verslag Erfgoedarena

Erfgoed in een überdynamische wereld.
Kansen zien, pakken én krijgen!

woensdag 14 januari 2015

De wereld verandert. Er worden andere vragen gesteld aan erfgoed. En dus verandert ook het werk en de rol van de erfgoedprofessional. Wat betekent dat dan het werkveld en hoe gaan we ons erfgoed organiseren? Op initiatief van belangenvereniging Kunsten ’92 en het Landelijk Contact van Museumconsulenten bogen professionals van diverse pluimage (onderzoekers, eigenaren, ambtenaren, managers, reorganiseerders van monumenten, tuinen, landschappen, musea) en studenten van de Reinwardt Academie zich over de rol van het erfgoed in de nabije toekomst tijdens deze eerste arena van 2015.

 

Henk Hoogeveen van de gemeente Rheden en Kunsten ’92 en Limburgs museumconsulent Agnes Vugts trappen af. Hoogeveen geeft in sneltreinvaart een overzicht van trends die invloed hebben op de arbeidsmarkt én het erfgoed. We moeten denken aan flexibilisering (steeds meer gebeurt in netwerken, organisaties gaan terug naar kleine kern met flexibele schil van éénpitters), globalisering, individualisering, technologisering, meer grote bedrijven en groeiende online competenties.
En ja, verzucht Hoogeveen, er zijn op dit moment nogal weinig vacatures, dus hop, creëer je eigen werk. Bedenk iets, en begin gewoon! De wereld wordt elke dag digitaler (denk aan succesformules als taxi-app Über en doe-het-zelf-hotellerie Airbnb). De crowd krijgt steeds meer te vertellen. Maar hoe borgen we dan nog de kennis binnen onze organisaties? Meester-gezelrelaties en het inzetten van online platforms en sociale media kunnen daarbij mogelijk ondersteunen. Die technologisering vraagt dan wel om andere competenties, zoals 21st century skills waar sommige hogescholen al in onderwijzen. Voor het erfgoed betekent dit dat we slim moeten inspelen op deze ontwikkelingen, kijken naar kansen in andere sectoren en zoeken naar nieuwe verdienmodellen. Daarbij raadt Hoogeveen ons aan nog eens goed na te denken over een antwoord op de waarom-vraag (daarbij mogelijk geholpen door de Golden Circle van Sinek).

Vugts vroeg zich enige tijd geleden af waar al die afgestudeerde erfgoed-studenten straks gaan werken. Zij verzon daarom het project Erfgoedtalent.nl, waarbij een match wordt gezocht tussen alumni en instellingen om door middel van een zogeheten “kansplaats” werkervaring op te doen. Drie maanden stage en drie maanden betaald werk, waarbij ontwikkelwens van de alumnus centraal staat. Want de dynamiek op de arbeidsmarkt geeft weinig hoop, zo toont ook de Arbeidsmarktprognose van het UWV. Het economisch herstel leidt niet direct tot groei in arbeidsplaatsen, we doen met meer met minder mensen, werkgevers zijn nog steeds afwachtend met het invullen van vacatures en bij lokale overheden stijgt het aantal oudere, en daalt het aantal jongere werknemers. Het aantal uitzendbanen en zelfstandigen groeit. Vugts houdt een pleidooi voor een geëngageerde erfgoedsector, waarbij er meer wordt gekeken naar de buitenwereld, we ons niet afzijdig houden van conflicten maar deze juist actief benoemen. Kortom, kansen zien en creëren.

Wat denkt de zaal eigenlijk van de ontwikkelen in de sector, wat is er zo überdynamisch? Men ziet meer interdisciplinaire samenwerkingen, netwerkprojecten, een beweging van produceren naar het (geleid) faciliteren, extramuralisering door digitalisering en het besef dat een bezoek al online begint. Verder ziet een aantal aanwezigen meer flexibiliteit in het aanbod (winkel, activiteiten, restaurant, etc.), meer nadruk op het bouwen van een merk en in het algemeen minder starheid binnen de sector. Dat leidt ook tot nieuwe vormen, waarbij instellingen de wijk intrekken of helemaal geen gebouw meer hebben (o.a. http://museumzondermuren.com).

Is er door al het geflex, jobhoppen en gefreelance sprake van een braindrain? De zaal knikt instemmend. Er moet vaak opnieuw het wiel worden uitgevonden, en vaste medewerkers worden meer procesbegeleider dan inhoudelijk specialist. Daarbij komt het goed uit dat de nieuwe generatie minder conservatief lijkt te zijn, breder is opgeleid, meer maatschappelijk geëngageerd is, en er van is doordrongen dat een mens nooit is uitgeleerd. Dat vertaalt zich nog niet altijd in banen, er wordt in vacatures vaak nog (veel) ervaring gevraagd. Maar hoe kom je aan die broodnodige ervaring als er weinig beweging op de arbeidsmarkt is? Daarbij wordt een managementvraagstuk aangeroerd. Hoe doorbreek je dat (sommige) professionals kennis bij zich houden uit angst voor de eigen positie?

Ellen Vreenegoor van de RCE en Eli Gehasse van Rijkswaterstaat reflecteren vervolgens op hun eigen loopbaan. Ook zij roepen op tot initiatief. Stap er op af, werk samen, verdiep je in de taal van je (aanstaande) klant. Bij Rijkswaterstaat ziet Gehasse overigens een bescheiden kentering. Waar tien jaar geleden de beweging werd ingezet van specialistische medewerkers naar generalisten blijkt er nu te weinig kennis in huis om de markt écht aan te sturen. En die kentering biedt dan weer kansen voor onze sector, en alumni.

Maar welke kansen voor de sector ziet de zaal dan nog meer in deze überdynamische wereld? Er klinkt een oproep om niet de generatie van 30-40 jarigen te vergeten, zij moeten immers de kansen gaan geven aan de jongeren van nu. Ook het idee om professionals te laten rouleren over functies en instellingen om een braindrain te voorkomen slaat aan. En ook hier worden weer de kansen genoemd die het brede erfgoed biedt. Zo voegde een van aanwezigen de term erfgoed toe aan de naam van haar bedrijf, want dat is nu eenmaal hot en in, en hop er zijn verbindingen met ruimtelijke ordening en herbestemming mogelijk. Erfgoed heeft ook allerlei instrumentele mogelijkheden, bijvoorbeeld door als algemene deler bij te dragen aan het tegengaan van eenzaamheid in een buurt.

Belle van de Berg, het Jonge Monumenten Talent van 2014 en directeur van Streekmuseum Hoekse Waard vraagt zich hardop af of een erfgoedprofessional betaald en opgeleid moet zijn. In haar museum wordt veel gewerkt met vrijwilligers, en een kleine vaste kern van medewerkers voor de continuïteit. Er ligt veel werk, dus zijn er veel vrijwilligers nodig. Die moeten overigens wel verantwoordelijkheid kunnen nemen en andere durven aansturen. En dat soort vrijwilliger moet je dan wel kunnen vinden, en maakt het beleid toch wat kwetsbaar. Zij stelt tevens de (ethische) vraag of zij hiermee niet per ongeluk bijdraagt aan werkverdringing. Een terechte vraag, ook als we kijken naar de vacature van het Rijksmuseum waarbij voor een professionele vacature een vrijwilliger van 36 uur wordt gevraagd. Verder ziet Van de Berg mogelijkheden om kennis of een pool van professionals te delen met andere musea. En ziet zij kansen in samenwerken via de cloud, waardoor vrijwilligers, vaste medewerkers en zzp-ers niet allemaal meer op dezelfde plek en tijd aanwezig hoeven te zijn. Van de Berg doet ook weer deze oproep: “ga op pad, loop stages, neem bijbanen, kortom onderneem het zelf, en heb een beetje mazzel”. Op de schrandere vraag uit de zaal of ze ook wil werken met alumni is het antwoord, “ja, maar we hebben geen vergoedingen en kunnen op dit moment nog niet voldoende begeleiding bieden”.

Gastheer Imre vraagt aan de zaal welke kansen en risico’s er eigenlijk zijn voor de nieuwe generatie. Er ontspint een discussie over recht op werk, de verantwoordelijkheid van werkzoekenden om aan werkgevers te vertellen dat er een nieuwe wereld is aangebroken, en de kansen die die nieuwe wereld biedt aan die nieuwe generatie. Iedereen denkt dat de nieuwkomers niet moeten klagen, maar creatief moeten zijn. “Ga op zoek naar kansen, en zet je eigen projecten op”. Maar wat ben je eigenlijk als zzp-er zonder je eerste opdracht, vraagt een alumnus zich wat vertwijfeld af.

Wat is dan de rol van een opleiding als de Reinwardt Academie hierin? Studieleider Nancy van Asseldonk licht toe dat we nu eenmaal niet opleiden voor een baan. Wel probeert de Reinwardt aan te sluiten op maatschappelijke ontwikkelingen, en bruggen te slaan tussen verschillende domeinen zoals immaterieel erfgoed, archeologie, ruimte en herbestemming. Erfgoed is breed, en dat vraagt om een ondernemende en open houding, en – daar is tie weer – samenwerken!

ErfgoedArena Erfgoed in een überdynamische wereld – kansen zien, pakken en krijgen Woensdag 14 januari 2015 Kunsten '92 erfgoedtalent