Genomineerd: Oldenzaal

Tussen juni en september 2016 konden meldden maar liefst 22 gemeenten zich aan voor de BNG Bank Erfgoedprijs 2017. Uit alle aanmeldingen selecteerde de onafhankelijke vakjury vijf gemeenten als kanshebbende gemeenten: Breda, Den Haag, Hoorn, Oldenzaal en Zutphen.

De vijf genomineerden gemeenten voldeden allen aan een aantal belangrijke criteria, zoals een brede visie op cultureel erfgoed, met voldoende evenwicht tussen monumenten, tradities, musea, archieven, archeologie (indien van toepassing) en collecties. Maar ook doorstonden zij de eerste toets van aansluiting met andere beleidsterreinen zoals ruimtelijke ordening en toerisme. Innovatie en inspiratie scoren goed. Bovendien lijken zij de interesse en initiatieven van de bewoners actief in te zetten.

In korte interviews stellen de vijf gemeenten zich aan u voor en lichten zij hun aanmelding toe.

OLDENZAAL 

  • Oppervlakte: 21,9 km²
  • Aantal inwoners: 32.110 (peildatum 1 januari 2016)

oldenzaal-foto1Hoe kent u de BNG Bank Erfgoedprijs? 

“Gemeente Oldenzaal is al langere tijd intensief bezig met het lokale erfgoedbeleid. De BNG Bank Erfgoedprijs was ons bij onze research een aantal jaren geleden opgevallen. Bovendien is de BNG Bank de ‘huisbankier’ van de gemeente Oldenzaal.”

Wat was de voornaamste reden uw gemeente aan te melden?
“Oldenzaal is trots op het lokale erfgoed. Deelname aan de BNG Bank Erfgoedprijs is een manier om het Oldenzaalse erfgoed bij een breder publiek onder de aandacht te brengen. Bovendien willen we graag laten zien dat erfgoed verbindingen legt, samenwerking kan stimuleren en ingezet kan worden om andere doelstellingen te bereiken. Bijvoorbeeld op economisch en sociaal-maatschappelijk gebied. We hopen dat we door middel van deelname aan de BNG Bank Erfgoedprijs nieuwe verbindingen kunnen maken en misschien anderen kunnen inspireren.”

Op welk recentelijk gerealiseerd beleid bent u trots?
“In 2014 is door de Oldenzaalse gemeenteraad de kadernota cultureel erfgoedbeleid 2014-2018 ‘Terug naar de Toekomst’ vastgesteld. Naar aanleiding hiervan is onder meer een digitale cultuurhistorische waardenkaart ontwikkeld. Dit is een informatieve kaart, met de karakterisering en waardering van het cultuurlandschap, cultuurhistorische objecten en elementen, monumenten en karakteristieke gebouwen en erven. De kaart wordt gebruikt als beoordelingskader voor onder meer bestemmingsplannen en vergunningsaanvragen. Het Milieu Overleg Oldenzaal, de Adviescommissie Kunst en Cultuur en de Monumentenraad hebben input geleverd met betrekking tot elementen, structuren en waardering. Het is een dynamische kaart, die kan worden aangevuld met nieuwe kennis.”

Welk recentelijk uitgevoerd erfgoedproject wilt u graag delen?
“De Oldenzaalse Herdenkingstuin is een plek in het hart van de stad, waar bezoekers kunnen herinneren, herdenken, leren of gewoon een beetje mijmeren. In samenwerking met de gemeente zijn binnen de Herdenkingstuin verschillende burgerinitiatieven samengebracht. Er is een herdenkingsmonument voor slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Een kunstwerk dat herinnert aan de Joodse geschiedenis van Oldenzaal staat op de plek waar zich ooit een synagoge bevond. Er zijn gedenkplaten voor de Joodse oorlogsslachtoffers. Het tragische lot van de Oldenzaalse Sinti tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft een eigen herdenkingsmonument. Ook de oudere geschiedenis krijgt aandacht. Eeuwen geleden was Oldenzaal een belangrijk religieus centrum en een immuniteitsgracht markeerde het rond de St. Plechelmuskerk (nu: St. Plechelmusbasiliek) gelegen gebied waar de kerkelijke wetten golden. In de Herdenkingstuin volgt een kleine waterstroom een stukje van de loop van de sinds lang verdwenen immuniteitsgracht. De beplanting bestaat uit gewassen die samenhangen met de bijbel of andere spirituele overtuigingen. De historie wordt er verteld door middel van informatieborden. Het is een bijzondere plek, voor alle generaties. Voor ouderen is het een stilteplek, een plaats om te herdenken. Voor jongeren is het bovendien een plek om te leren. Niet voor niets wordt de Herdenkingstuin regelmatig bezocht door schoolklassen.”

Op welke manier kenmerken bovenstaande voorbeelden de Oldenzaalse aanpak? 
“De ontwikkeling van de cultuurhistorische waardenkaart is een direct gevolg van het actuele erfgoedbeleid van Oldenzaal. Het is een instrument voor goed beargumenteerde en gemotiveerde analyses en belangenafwegingen met betrekking tot het lokale erfgoed in relatie tot ruimtelijke ordening. Lokale groeperingen hebben geparticipeerd bij de totstandkoming ervan. Een combinatie van erfgoedbeleid, praktische uitvoering en participatie.
De Herdenkingstuin is een plek waar verschillende aspecten van het Oldenzaalse erfgoed samenkomen en onder de aandacht worden gebracht bij een breed publiek. De tuin kwam tot stand naar aanleiding van een aantal burgerinitiatieven, waarmee ook de verbindende kracht van erfgoed wordt gesymboliseerd.”

Maak kennis met de vier overige genomineerden: Genomineerden 2017

Op vrijdag 24 maart 2017 wordt de winnaar bekendgemaakt en prijs uitgereikt in gemeente Beesel (winnaar 2016) als onderdeel van het symposium ‘Erfgoed als samenspel. De kracht van verbindend leiderschap voor communities en erfgoed’. Meer informatie en aanmelden: Uitreiking 2017