2012: Schiedam

Schiedam is de winnaar van de BNG Bank Erfgoedprijs 2012. Schiedam nam het op tegen de andere genomineerde gemeenten Beemster, Hellevoetsluis, Rheden en Winterswijk.

Schiedam_-_Lange_Haven M.M.Minderhoud & Wikipedia/Michiel1972

SCHIEDAM
Bij de gemeente Schiedam treft de jury alle ingrediënten die van belang zijn voor de BNG Erfgoedprijs. De inzending, de inzet en het beleid zijn zeer sterk. Het is uitermate knap wat de gemeente Schiedam weet te doen met haar erfgoed. Zeker als relatief ‘arme’ gemeente. De jury vond met name het project over winkelleegstand erg sterk: actueel en innovatief. De kleinschaligheid van historische winkelpanden wordt niet gezien als een belemmering maar wordt benut als een unieke kans om het tij te keren. Erfgoed wordt gezien en ingezet als (economische) motor voor de toekomst. De gemeente Schiedam weet zeer ingewikkelde – en een pluriformiteit aan – projecten aan te pakken. Bij het bespreken van de inzending van Schiedam kwam onder de juryleden regelmatig ‘stoer’ naar voren om de inzending en het erfgoedbeleid te karakteriseren.

Voorbeeldig en zeer actueel is de aanpak van winkelleegstand onder de noemer van het project Werk aan de Winkel. Het uitgangspunt is om de karakteristieken van de zeer kleine winkels uit te buiten. Deze kleine winkels zijn voor grote ketens namelijk vaak onbruikbaar en ongewild. De winkels worden opgeknapt en weer actief gebruikt: ze vormen geen belemmering maar een kans. De strategie lijkt nu goed uit te pakken, zeker door de structurele verandering van de winkelsector. Originele en kleinschalige winkelconcepten in een authentieke omgeving kunnen beter overleven als aantrekkelijke winkelgebieden. Ze bieden bovendien goede concurrentie voor internetverkoop. De jury noemt de aanpak uniek en prijst Schiedam dat de gemeente inzet op de betrokkenheid en input van inwoners en ondernemers. Zo werd een leegstaand winkelpand gehuurd en omgedoopt tot Binnenstadsatelier. In de ruimte konden bewoners de plannen voor de binnenstad bekijken en daarop reageren. Ook konden inwoners, ondernemers en organisaties daar hun visies en ideeën voor de toekomst kwijt. Eerst raakte de Hoogstraat verpauperd, maar nu wordt dit erfgoed gezien als het kapitaal van Schiedam. Het erfgoed en de problemen van leegstand en verpaupering worden gebruikt om het tij te keren en de stad te profileren. Schiedam is onderscheidend. Verschillende (rijks)monumenten zijn gerestaureerd om een betreffende buurt te verbeteren. Schiedam heeft zelfs een eigen gemeentelijk Restauratiefonds voor monumenten èn een goede verankering van haar erfgoed in de structuurvisie. Ook zijn er leerplaatsen gekoppeld aan de restauraties die door de gemeente worden uitgevoerd. Jenever is een levend stuk geschiedenis. Er zijn nog veel Schiedamse destillateurs en die hebben een grote verbondenheid met de stad. Een doel van de gemeente is om de prominente gebouwen in de stad toegankelijk te houden, zodat ze tot het domein van de Schiedammers (blijven) horen en echte ntmoetingsplekken zijn en worden. Er wordt ingezet om een grotere belevingswaarde van het centrum. Ook is er een gemeentelijke werkgroep erfgoededucatie met projecten voor basis- en voortgezet onderwijs. Bijzonder is de kindergemeenteraad, waarin onder andere wordt gesproken over de betekenis van de historische binnenstad en de monumenten. Daarnaast komt het DNA van de stad terug in de verschillende culturele evenementen, zoals het Jeneverfestival, Brandersfeesten, Scyedam Vaert, Nationale Molendagen, Opera aan de Schie, etc. De gemeente coördineert en bundelt deze initiatieven van verschillende inwoners, ondernemers en organisaties.

Schiedam gebruikt haar geschiedenis van werkstad, industriestad en jeneverstad als vitaliserende kracht voor de toekomst. Zoals het Schiedam betaamt zet zij haar schouders eronder en pakt het erfgoed aan. Vergeleken met de overige inzendingen en genomineerden komt Schiedam binnen vanuit een andere positie: industrie, sociale problematiek en een omslag waarbij cultuurhistorie en erfgoed als leidraad zijn gekozen. Actueel is dat veel gemeenten kampen met dezelfde situatie omtrent (winkel)leegstand. Schiedam moet als gemeente meer moeite doen om het erfgoed op de kaart te zetten en houden vergeleken met de andere kandidaten. En dat lukt. De gemeente knokt nu terug vanuit een achterstandspositie.

jenever schiedam

UIT HET JURYRAPPORT
Hier volgen de overwegingen die tot de keuze van de jury hebben geleid:
• De prijs is een blijk van grote waardering voor de Gemeente Schiedam. Er zijn belangrijke stappen gezet met het erfgoed en die zijn heel breed, van musea tot ondernemen (economie). Erfgoed wordt ingezet op verschillende beleidsterreinen en is goed ingebed.
• Levende geschiedenis als eigen en economische kracht: werkstad, industriestad en jeneverstad.
• De voordracht en het erfgoed wordt zeer goed bestuurlijk gedragen en uitgedragen, dat verdient respect. De gemeente heeft het niet makkelijk gehad de afgelopen jaren. Er is een kentering in de waardering van erfgoed.
• In andere gemeenten draait het bij erfgoed met name om het benutten van kansen, in Schiedam wordt erfgoed ook ingezet voor het oplossen van problemen.
• Economisch gezien heeft de buitenring met grote winkelcentra grotere kansen. Toch wil Schiedam de binnenstad niet verkwanselen. Daarom worden de karakteristieken en het erfgoed (bijvoorbeeld kleine historische winkelpanden) juist geplaatst tegenover de grote trekkers van nu. Dit is een signaal en een voorbeeldfunctie.
• Het project Werk aan de Winkel is actueel, innovatief en getuigt van durf. Samen met winkeliers en eigenaren is flink geïnvesteerd in het opknappen en herstellen van winkelpanden en het vergroten van de belevingswaarde.
• Inwoners, ondernemers en bezoekers werden actief betrokken bij de plannen door middel van het Binnenstadsatelier. Er is nadrukkelijk gekozen om met de burger in gesprek te gaan.
• Schiedam investeert juist in erfgoed vanwege innovatie en economische ontwikkeling. Erfgoed wordt niet gezien als terugkijken, maar wordt juist bepaald door vooruitkijken.
• In de afgelopen jaren zijn diverse onderzoeken verricht waarover duidelijk is gecommuniceerd door publicaties en presentaties. Door multimedia draagt de gemeente via laagdrempelige digitale kanalen bij aan het vergroten van de belangstelling voor erfgoed.
• Schiedam heeft een eigen Restauratiefonds.
• Veel verschillende erfgoedorganisaties en culturele instellingen in de stad werken goed samen aan het cultureel erfgoed.
• Er is sterk ingezet op het vergroten en ontwikkelen van de historische belevingswaarde van de stad. Verschillende monumenten zijn voorbeeldig gerestaureerd en herbestemd.
• De jeugd wordt betrokken bij erfgoed door verschillende educatieprojecten die zorgen voor een kennismaking met de verschillende aspecten uit het verleden van Schiedam.
• Het erfgoed leeft in Schiedam. Hiervan getuigen onder andere de (historische) binding van de verschillende gevestigde destillateurs met en investeringen in de stad.
• De identiteit van Schiedam vertaalt zich in de verschillende culturele evenementen die jaarlijks worden georganiseerd en waarin de krachten gebundeld worden
• De gemeente heeft als doel om de prominente gebouwen van de stad toegankelijk te houden, zodat ze tot het domein van de Schiedammers (blijven) horen.
• Erfgoed is het werkkapitaal, de motor en de focus voor de toekomst.Gemeente Schiedam winnaar BNG Bank Erfgoedprijs 2012

VERSTERKEN HISTORISCHE BINNENSTAD SCHIEDAM
“Schiedam heeft met haar historische binnenstad goud in handen, zo opende onze nominatiebrief voor de BNG Erfgoedprijs 2012. Schiedam is verheugd dat de jury van de prijs deze stelling onderschrijft. Dat Schiedam zich een jaar lang ‘beste erfgoedgemeente van Nederland’ mag noemen, is een geweldige eer. Het is ook erkenning van onze inzet in de afgelopen jaren om de levendigheid en belevingswaarde van onze historische binnenstad te versterken. Die erkenning komt vanzelfsprekend ook onze partners toe. Zonder de inzet van de musea, het Stadsherstel Schiedam, de historische vereniging, bedrijven, monumenteigenaren en vele anderen hadden wij de resultaten niet kunnen boeken. Wij hebben het behalen van de prijs dan ook samen gevierd. Samen met onze partners gingen wij op zoek naar een zinvolle besteding van het bijbehorende prijzengeld. Het prijzengeld zal worden gebruikt om het Schiedamse erfgoed nog beter voor Schiedammers en bezoekers over het voetlicht te krijgen. Er is nog veel te doen. De gemeente zet de komende tijd fors in op bijvoorbeeld de doorontwikkeling van het Museumkwartier, midden in het historische hart van onze stad, en de herinrichting van de kades langs onze binnenhavens. Wij koesteren en benutten de historische kwaliteit van onze binnenstad. Dit brengt focus aan in onze ambities met onze binnenstad en geeft mogelijkheden om krachten en initiatieven te bundelen. Het winnen van de BNG Bank Erfgoedprijs maakt duidelijk dat wij op de goede weg zijn en bevestigt onze koers. Dàt is voor ons een grote meerwaarde.” Wethouder Peter Groeneweg

LEES OOK:
• Juryrapport 2012

BNG Erfgoedprijs Schiedam snelweg A4 winnaar